Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. KIO 2414/24, wnosi istotne rozstrzygnięcia dotyczące zakresu obowiązków wykonawców w postępowaniach przetargowych, w szczególności w kontekście wzrostu cen i klauzul waloryzacyjnych. Orzeczenie to potwierdza, że wykonawcy nie mogą oczekiwać przeniesienia na zamawiającego całego ryzyka gospodarczego wynikającego z inflacji czy zmian na rynku materiałów i usług.
Kalkulacja oferty to obowiązek wykonawcy
KIO w omawianym orzeczeniu jednoznacznie wskazała, że „waloryzacja ma służyć zapobieganiu skutkom sytuacji wystąpienia drastycznego wzrostu cen. Nie jest celem waloryzacji zdjęcie z wykonawcy ryzyka związanego ze wzrostem cen, który to wzrost nie przekracza ryzyka średniego, czy nadzwyczajnego. Kalkulując ofertę, wykonawcy powinni uwzględniać pewne okoliczności, takie jak wzrost cen. Nie każdy wzrost cen powinien prowadzić do zwiększenia wynagrodzenia wykonawcy” – KIO 2414/24.
To stanowisko odzwierciedla racjonalne podejście do ryzyka kontraktowego, wskazując na obowiązek profesjonalnego przygotowania ofert przez wykonawców, którzy – jako specjaliści – powinni przewidzieć zmienność warunków rynkowych w okresie realizacji umowy.
Precyzja klauzul waloryzacyjnych i ich granice
Izba uwzględniła część zarzutów Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania ALBA S.A., dotyczących braku jasnych zapisów umownych w zakresie rozliczania usług oraz mechanizmu waloryzacji. W szczególności wskazano na nieprecyzyjne określenie minimalnego poziomu zmiany cen uprawniającego do waloryzacji wynagrodzenia, tj. 10% – bez wskazania, czy chodzi o wskaźnik roczny, półroczny czy sumaryczny.
Zgodnie z art. 439 ust. 1 i 2 ustawy Prawo zamówień publicznych, klauzula waloryzacyjna powinna jednoznacznie wskazywać sposób wyliczania zmiany cen. Brak tej precyzji narusza również art. 99 ust. 1 p.z.p., który zobowiązuje zamawiającego do opisania przedmiotu zamówienia w sposób „jednoznaczny i wyczerpujący za pomocą dostatecznie dokładnych i zrozumiałych określeń”.
KIO uznała, że taka niejasność prowadzi do braku przejrzystości oraz niemożności przewidzenia momentu, w którym wykonawcy mogliby ubiegać się o waloryzację. W związku z tym Izba nakazała zamawiającemu dokonanie stosownych modyfikacji dokumentacji postępowania.
Ryzyko kontraktowe a rzetelność kalkulacji
Odwołujący podniósł również zarzuty dotyczące nieuwzględnienia wpływu planowanego wprowadzenia systemu kaucyjnego od 2025 roku na masę odbieranych odpadów, która to miała stanowić podstawę do kalkulacji ceny ofertowej. Zarzut ten został przez KIO oddalony. Izba przychyliła się do stanowiska zamawiającego, że:
„Dane historyczne są wystarczające do przewidzenia dynamiki zmian przez wykonawców, którzy działają jako profesjonaliści w danej branży. Wprowadzenie systemu kaucyjnego ma charakter prognozowany i niepewny, nie dający się jednoznacznie przeliczyć na konkretne zmiany ilości odbieranych odpadów” – KIO 2414/24.
Ponadto, KIO uznała, że skoro wszyscy wykonawcy otrzymują te same dane wyjściowe, to mają równorzędne szanse w przygotowaniu ofert, a ewentualne prognozy rynkowe nie stanowią przesłanki do uznania opisu przedmiotu zamówienia za nierzetelny.
PODSUMOWANIE
Wyrok KIO 2414/24 z dnia 13 sierpnia 2024 r. stanowi ważny głos w dyskusji o równowadze ryzyka między zamawiającym a wykonawcą w postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych. Izba jasno podkreśliła:
• obowiązek profesjonalnej kalkulacji ofert przez wykonawców,
• konieczność jednoznacznego i przejrzystego opisu klauzul waloryzacyjnych przez zamawiającego,
• ograniczenia w zakresie przenoszenia ryzyka recyklingowego na wykonawcę,
• a także uznała, że nie każdy prognozowany wzrost cen powinien prowadzić do automatycznej waloryzacji wynagrodzenia.
Orzeczenie to potwierdza zasadę, że zarówno zamawiający, jak i wykonawcy powinni dochowywać należytej staranności, transparentności i rzetelności już na etapie postępowania przetargowego.
Zapraszamy do kontaktu: kancelaria@kancelariasmart.pl
Możesz też przesłać zapytanie przez formularz – odpowiemy szybko i konkretnie.